Нутаг усныхаа ахас захасдаан магтагдаж , үе хургынхандаа бишрэгдэж яваа баргын содон залуу , баян малчин – Цолмон 1976 онд Өлзий Сахиусод богд уулын сүсэг тахилагтай , угалзлан урсаа хээ мөнгөн Хэрлэний бүслүүртэй баян тансаг Шинэ барга баруун хошууны Хөлөн балгасын Бүрд гацааны жирийн нэгэн малчин айлд төржээ .

      Цолмон хархан багаасаа сурлагдаан шамдаж ирсэн боловч амьдрал , орчин тойрны эл зүйлийн шалтгаанаас болж анх зэргийн дунд сургуулиан арай гэж төгсөөд үргэлжлэн сургууль соёлын мөр хөөх завшаанаан алдаж , хамт нөхдөөсөөн салж ар гэртээн үлдэж хоцорсон байна .

      Хэдийгээр зөвхөн анх дундадын соёлын түвшинтэй боловч , тэр харин тархи сэргэлэн , сурхад урамтай , ажилч хөдөлтөрч залуу юмсан . Жагаал багаасаан малжих оронд өсөж төрсөн тэр орчмын хэдэн жилд зундаан хур бороон тэгшгүй , өвөлдөөн зуд шуурга олноос шинэ баргын онгон байгаль ч гандан тачирдаад нутаг бэлчээр муутаж байгааг үзээд , нутаг бэлчээрээн хүрээлэн , пин саравч бариж , өвөлдөөн өвс бордоогоон илүүхэн бэлтгэн гамшигаас сэргийлэх ажлаан сайтар хийж , шинжлэх ухаанчаар малжих бол одоохи малчдын гарах зам болохыг эртхэн сэрж мэдсэн байжээ .

      Өөрчлөлт нээлтийн гүнзгийрхийг дагалдан , Цолмон өнгөрсний уламжлалт амьдрал болон малчих арга маягаан өөрчлөхөөр чармайна оролдож , сул чөлөө гарвал хамаа бүхий ном сэтгүүл эргүүлж , суурь бүтээнэ байгуулалтаан хэрхэн сайн хийх , хижигээс сэргийлэх гэх мэтийн мэдлэгийг эзэмшин , шинжлэх ухаанчаар мал малжих арга замыг эрэлхийлэн , сурч эзэмшиснээн бодитойд үйлдлэгжүүлж , эх малын өсөлтөөн баталж , чанарыг сайжруулах , хамааралтаан чангатхах , шинэ үйлдрийн эх мал , үрийн малыг гадна орноос шилин оруулж , өөрийн мал сүргийнхээн чанарыг дээшлүүлхээр гардан хийж , мэдэгдэм амжилт олсноор үл барам сум гацааныхаа малчдаан зохион байгуулж , хамтаар баяжилын замаар замнан , малчин түмний хүндэтгэл бишрэл , магтаал сайшаалыг олж ирсэн байна .

      Чармайлга хүнийг гомдоодоггүй гэдгээр Цолмон маань намын зөв удирдлага оновчтой төрийн бодлого доор , өөрийн шаргуу чармайлгаараан уулын дал есхөн хоньтой ядуухан айл байснаасаан өнөө 1000 гаруй бог мал , 100 гаруй бод малтай , 13000 мү өвсөн хүрээтэй одоохчилсон малчлалын суурь төхөөрөмж бүрэн төгөлдөр , нутаг усандаан цуутай шинэ эриний баян айл болж , урьд хожид хошууныхаан <<Одон гэрэлт дагуулагч >> , хошуун дэсийн шилдэг малчин , хотын дэсийн шилдэг малчин , хошууны арван содон залуу гэх мэтийн өнгө гэрэлт яруу алдрыг хүртсэн байна .